لیپیدما (Lipedema) یک اختلال مزمن و پیچیده در توزیع بافت چربی است که معمولاً اندامهای تحتانی را درگیر میکند و میتواند با درد، حساسیت به لمس، احساس سنگینی و تورم همراه باشد. یکی از روشهایی که در برنامه درمان برخی بیماران مورد استفاده قرار میگیرد، ماساژ درمانی و بهخصوص تخلیه لنفاوی دستی (Manual Lymphatic Drainage یا MLD) است.
اما آیا ماساژ واقعاً لیپیدما را درمان میکند؟
خیر؛ ماساژ بهتنهایی درمان قطعی لیپیدما محسوب نمیشود. شواهد علمی موجود نشان میدهند که ماساژ لیپیدما ممکن است در برخی بیماران به کاهش درد و احساس سنگینی کمک کنند با این حال، شواهد کافی برای اینکه ماساژ بتواند خودِ بافت چربی غیرطبیعی لیپیدما را از بین ببرد وجود ندارد.
فواید ماساژ برای بیماران مبتلا به لیپیدما
فواید ماساژ در لیپیدما را باید واقعبینانه تعریف کرد. هدف اصلی، کنترل علائم و بهبود عملکرد است، نه از بین بردن دائمی بافت چربی. ماساژ ممکن است در برخی بیماران به موارد زیر کمک کنند:
- کاهش درد و حساسیت بافتی
- کاهش احساس سنگینی اندامها
- کمک به کنترل ادم همراه یا لیپولنفادم
- بهبود حرکت مایع لنفاوی
- بهبود راحتی و عملکرد حرکتی
- کمک به مدیریت فیبروز و سفتی بافت در برخی بیماران
- افزایش تحمل برخی فعالیتهای روزمره
آیا ماساژ باعث لاغری یا از بین رفتن چربی لیپیدما میشود؟
خیر. این یکی از مهمترین نکات برای جلوگیری از ایجاد انتظار غیرواقعی در بیمار است. ماساژ لنفاوی ممکن است در صورت وجود تجمع مایع باعث کاهش موقت تورم یا احساس سبکی شود، اما این موضوع با از بین رفتن سلولهای چربی لیپدمی تفاوت دارد.
ماساژ لنفاوی برای لیپیدما چگونه انجام میشود؟
MLD باید توسط درمانگری انجام شود که آموزش تخصصی در زمینه سیستم لنفاوی و اختلالات لنفاوی دیده باشد. تکنیک دقیق بسته به وضعیت بیمار، محل درگیری و وجود ادم متفاوت است. در این روش، فشار معمولاً سبک، کنترلشده و ریتمیک است و هدف آن کشش ملایم پوست و تحریک مسیرهای لنفاوی است؛ نه فشار دادن شدید عضلات و چربی.
بیشتر بخوانید: تفاوت لیپیدما و لنف ادم
مدت زمان و تعداد جلسات ماساژ برای لیپیدما
هیچ تعداد جلسه ثابت و علمی که برای تمام بیماران مبتلا به لیپیدما مناسب باشد وجود ندارد. تعداد و فاصله جلسات به عواملی مانند:
- شدت علائم
- میزان درد
- وجود ادم یا لیپولنفادم
- میزان فیبروز
- پاسخ بیمار به درمان
- استفاده از کمپرس
- میزان فعالیت بدنی
- بیماریهای همراه
بستگی دارد.
مراقبتهای قبل و بعد از ماساژ لیپیدما
پیش از شروع درمان بهتر است درمانگر از موارد زیر اطلاع داشته باشد:
- بیماریهای قلبی یا کلیوی
- سابقه لخته خون
- عفونت یا التهاب فعال پوست
- بیماریهای عروقی
- جراحیهای اخیر
- داروهای مصرفی
- شدت درد و حساسیت اندام
- وجود تورم ناگهانی یا یکطرفه
همچنین اگر بیمار دچار قرمزی، گرمی، درد قابل توجه پوست یا تب باشد، انجام ماساژ بدون بررسی پزشکی مناسب نیست.
پس از جلسه، معمولاً رعایت توصیههای پزشک درباره فعالیت بدنی، مصرف مایعات، کمپرس و مراقبت از پوست اهمیت دارد.
فعالیت عضلانی نیز از طریق انقباض عضلات میتواند به حرکت مایع لنفاوی کمک کند.
اگر پس از ماساژ درد شدید، افزایش قابل توجه تورم، بیحسی، تغییر رنگ پوست یا علائم غیرمعمول ایجاد شد، باید درمان متوقف و وضعیت توسط متخصص بررسی شود.
چه افرادی نباید ماساژ لیپیدما انجام دهند؟
ماساژ لنفاوی برای همه افراد مناسب نیست و بعضی شرایط نیاز به اجتناب از درمان یا دریافت تأیید پزشکی دارند. از مهمترین موارد منع مصرف یا نیازمند معاینه پزشکی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عفونت حاد پوستی
- ترومبوز ورید عمقی (DVT) یا شک به آن
- آمبولی ریه یا ترومبوفلبیت
- نارسایی شدید یا ناپایدار قلبی
- برخی انواع نارسایی کلیوی
- برخی بیماریهای عروقی شدید
- برخی شرایط همراه با تجمع مایع و نارسایی اندامها
- زخم یا مشکل فعال پوستی در ناحیه درمان
همچنین در صورت شک به لخته خون، تورم ناگهانی یک اندام، درد جدید و شدید یا تنگی نفس، موضوع دیگر یک «ماساژ معمولی» نیست و بیمار باید ابتدا معاینه شود.
جمعبندی
ماساژ میتواند برای کنترل برخی علائم لیپیدما مفید باشد، اما نباید آن را درمان قطعی بیماری دانست.
به همین دلیل، پیش از شروع جلسات ماساژ، تشخیص صحیح لیپیدما و بررسی وضعیت لنفاوی و عروقی بیمار اهمیت زیادی دارد. یک برنامه درمانی مناسب ممکن است بسته به شرایط فرد شامل درمان دستی، کمپرس، تمرینات حرکتی، مراقبت از پوست و سایر روشهای درمانی باشد.